Than hầm lò đóng vai trò quan trọng trong năng lượng than trong an ninh quốc gia. Tuy nhiên, hoạt động này luôn tiềm ẩn rủi ro cao như nổ khí methane, sạt lở, ngạt không khí. Năm 2026, ngành than Việt Nam đã ứng dụng rộng rãi công nghệ giám sát thông minh để tăng cường an toàn.
Hệ thống IoT kết nối 5G theo dõi liên tục các thông số nguy hiểm. Máy quan trắc radar cảnh báo sạt lở trước 6 ngày.
Các tiêu chuẩn như ISO 45001 và mô hình Zero Harm giúp giảm thiểu tai nạn. Các mỏ sâu như Than Hà Lầm và Than Khe Chàm đang khai thác an toàn ở độ sâu -300m nhờ những giải pháp này.
- Công nghệ IoT-5G giám sát thời gian thực khí methane, nhiệt độ, độ ẩm trong hầm lò.
- Máy quan trắc radar cảnh báo sạt lở trước 6 ngày, tăng cường an toàn cho khai thác sâu -300m.
- Áp dụng ISO 45001, BBS và mục tiêu Zero Harm để xây dựng văn hóa an toàn.
- Than Cọc Sáu và TKV đầu tư mạnh vào tự động hóa, giảm lao động trực tiếp.
Contents
Công nghệ giám sát thời gian thực trong hầm lò: IoT, 5G và cảm biến thông minh
Hệ thống IoT kết nối 5G đã trở thành nền tảng cho giám sát an toàn trong than hầm lò năm 2026. Các cảm biến thông minh lắp đặt dọc theo đường lò liên tục đo lường khí methane, nhiệt độ, độ ẩm và nồng độ bụi. Dữ liệu được truyền về trung tâm điều khiển trong thời gian thực, cho phép phát hiện nguy hiểm ngay lập tức và cảnh báo tự động.
TKV (2026) cho thấy công nghệ này giúp giảm đáng kể sự cố do khí độc và hỏa hoạn. Các mỏ như Công ty Cổ phần Than Đèo Nai – Cọc Sáu – TKV cũng triển khai các hệ thống tương tự để đảm bảo an toàn.
Hệ thống IoT kết nối 5G giám sát khí methane, nhiệt độ, độ ẩm
Các mỏ hầm lò như Than Hà Lầm và Than Khe Chàm đã triển khai hàng nghìn cảm biến IoT. Mỗi cảm biến gửi dữ liệu mỗi vài giây qua mạng 5G, đảm bảo tốc độ và độ ổn định ngay cả trong môi trường hầm lò phức tạp. Hệ thống tự động kích hoạt cảnh báo khi methane vượt ngưỡng an toàn (thường là 1% thể tích).
Đồng thời, nhiệt độ tăng đột biến có thể báo hiệu nguy cơ cháy, còn độ ẩm cao cảnh báo ngập nước. Nhờ đó, nhân viên được sơ tán kịp thời.
Rô-bốt tự động kiểm tra đường lò và khoan thủy lực
Rô-bốt di động được sử dụng để kiểm tra đường lò, đặc biệt những đoạn nguy hiểm hoặc khó tiếp cận. Chúng trang bị camera, cảm biến gas và có thể di chuyển tự động theo đường ray hoặc bán tự hành. Các robot này giảm thiểu thời gian lao động trực tiếp trong môi trường độc hại.
Bên cạnh đó, máy khoan thủy lực tự động thực hiện khoan cọc đá, gia cố mái hầm, nâng cao độ ổn định. Theo hợp tác Vinacomin – JOGMEC (2026-2028), công nghệ rô-bốt sẽ được mở rộng toàn diện.
Bản đồ địa chất 3D và phân tích Big Data dự báo rủi ro
Chuyển đổi số cho phép xây dựng bản đồ địa chất 3D chính xác của hầm lò, dựa trên dữ liệu đo đạc và thăm dò. Big Data analytics phân tích lịch sử dữ liệu để xác định các mẫu hình dẫn đến sự cố.
Ví dụ, nồng độ methane tăng theo mùa hoặc sau mưa lớn. Hệ thống dự báo sẽ cảnh báo trước khi tình huống nguy hiểm xảy ra, cho phép lãnh đạo ra quyết định phòng ngừa.
Cảnh Báo Sớm Sạt Lở Và Kiểm Soát Khí Độc Trong Hầm Lò Sâu
Ở độ sâu -300m, áp lực địa chất và khí methane là những mối đe dọa lớn. Hệ thống quan trắc radar và thông gió hiện đại là chìa khóa để đảm bảo an toàn. Máy radar phát hiện dịch chuyển bờ mỏ hoặc mái hầm, cung cấp cảnh báo sớm.
Hệ thống thông gió liên tục làm mới không khí, kiểm soát methane dưới mức an toàn. Theo Bộ Công Thương, các mỏ áp dụng đầy đủ các biện pháp này đã giảm 50% sự cố sạt lở và nổ khí trong năm 2025. So với khai thác lộ thiên, hầm lò có thách thức riêng về không gian hạn chế, xem thêm so sánh than lộ thiên và than hầm lò.
Máy quan trắc radar cảnh báo sạt lở trước 6 ngày
Máy quan trắc radar công suất lớn được lắp đặt tại các vị trí dễ sạt lở. Radar phát xạ tín hiệu và thu tín hiệu phản xạ từ bề mặt đá, phát hiện dịch chuyển chỉ vài centimet. Dữ liệu được xử lý tự động, nếu tốc độ dịch chuyển vượt ngưỡng, hệ thống cảnh báo qua loa, đèn và gửi tin nhắn đến điện thoại của nhân viên.
Cảnh báo thường được đưa ra trước 6 ngày, cho phép kịp thời gia cố hoặc sơ tán. Công ty Than Khe Chàm-TKV đã triển khai thành công, giúp duy trì sản lượng 2,5 triệu tấn/năm ở độ sâu -300m. Các biện pháp ổn định mái hầm cũng khác biệt so với bờ mỏ lộ thiên, tìm hiểu thêm công nghệ khai thác than lộ thiên hiện đại.
Hệ thống thông gió và kiểm soát methane
Hệ thống thông gió chính sử dụng quạt công suất lớn, kết hợp với hệ thống phụ để phân phối không khí tới các khu vực xa. Cảm biến methane lắp đặt khắp hầm lò, liên tục gửi dữ liệu.
Nếu nồng độ methane vượt 1%, hệ thống tự động tăng cường thông gió và cảnh báo. Ngoài ra, các mỏ còn áp dụng khoan thủy lực để thu hồi methane từ than trước khi khai thác, vừa an toàn vừa tận dụng năng lượng.
Biện pháp ổn định mái hầm và vách
Ở độ sâu -300m, áp lực địa chất gây ra sạt lở mái hầm và vách. Các mỏ sử dụng cọc thép, bê tông phun (shotcrete) và mạng thép để gia cố. Máy khoan thủy lực tự động khoan cọc nhanh chóng, sau đó phun bê tông.
Công nghệ mới này giúp ổn định hầm lò, giảm thiểu sự cố sập. Theo nghiên cứu của TKV (2026), kết hợp radar và gia cố, rủi ro sạt lở giảm tới 60%.
Quản trị an toàn theo tiêu chuẩn quốc tế và văn hóa Zero Harm
Công nghệ chỉ là một phần. Quản trị an toàn theo chuẩn quốc tế và xây dựng văn hóa an toàn là yếu tố then chốt. Năm 2026, TKV yêu cầu tất cả các đơn vị khai thác than hầm lò áp dụng ISO 45001 cho hệ thống quản lý an toàn lao động.
Mô hình BBS (An toàn dựa trên hành vi) giúp thay đổi thói quen làm việc an toàn. Mục tiêu Zero Harm – không một tai nạn nào – được đặt ra và theo dõi qua chỉ số hàng tháng, đồng thời ngành than phát triển công nghệ đốt sạch và thu giữ carbon để hướng tới phát thải ròng bằng 0. Để đánh giá tác động môi trường tổng thể, ngành than còn xem xét than đá trong sản xuất điện.
Tiêu chuẩn ISO 45001 trong quản lý an toàn hầm lò
ISO 45001 là tiêu chuẩn quốc tế về hệ thống quản lý an toàn lao động. Các mỏ than hầm lò phải thiết lập quy trình từ đánh giá rủi ro, xác định biện pháp kiểm soát, đến đào tạo và giám sát.
Than Hà Lầm đã được chứng nhận ISO 45001 năm 2025, giúp hệ thống hóa các biện pháp an toàn, từ kiểm tra thiết bị đến huấn luyện công nhân. Bộ Công Thương khuyến khích tất cả đơn vị áp dụng tiêu chuẩn này.
Mô hình BBS: Thay đổi hành vi để giảm thiểu rủi ro
BBS tập trung vào việc quan sát và phản hồi hành vi an toàn của công nhân. Cán bộ an toàn quan sát công nhân làm việc, ghi nhận hành vi an toàn và không an toàn, sau đó trao đổi để cải thiện.
Mô hình này thay đổi văn hóa từ “tuân thủ” sang “chủ động an toàn”. Tại Than Khe Chàm, BBS giúp giảm 30% hành vi rủi ro trong 6 tháng đầu 2026.
Chiến lược Zero Harm và chỉ số đo lường hiệu quả
Zero Harm là mục tiêu không có tai nạn nào, không thương vong. Để đạt được, các mỏ đặt chỉ số an toàn cụ thể: số giờ làm việc không tai nạn, số lần cảnh báo sớm, tỷ lệ đào tạo an toàn. Chỉ số được báo cáo hàng tháng và liên kết với đánh giá hiệu suất quản lý.
Theo TKV (2026), các mỏ áp dụng Zero Harm đã giảm 40% số vụ tai nạn so với 2024. Để triển khai hiệu quả, các mỏ cần đầu tư vào hệ thống radar quan trắc và đạt chứng nhận ISO 45001 trước cuối năm 2026.
Công nghệ giám sát và phòng chống sự cố trong than hầm lò năm 2026 đã tạo nên bước đột phá.
Sự kết hợp giữa IoT, rô-bốt, radar và quản trị tiêu chuẩn quốc tế cho phép khai thác sâu an toàn hơn. Để hiểu rõ hơn về quy trình sau khai thác, xem quy trình chế biến than từ thô đến thành phẩm.
Đồng thời, xây dựng văn hóa Zero Harm qua mô hình BBS sẽ giúp duy trì an toàn lâu dài. Ngành than Việt Nam, với TKV dẫn đầu, đang chứng minh an toàn và sản xuất có thể song hành.
