Than lộ thiên và than hầm lò là hai phương thức khai thác chính tại Quảng Ninh, mỗi loại có đặc điểm và hiệu quả kinh tế – môi trường riêng biệt. Năm 2026, mỏ Cọc Sáu – Đèo Nai hợp nhất đạt công suất 2,7 triệu tấn than nguyên khai/năm với độ sâu -300m (sâu nhất Đông Nam Á), trong khi các dự án hầm lò sâu của TKV sở hữu trữ lượng 33,7 triệu tấn. Sự khác biệt lớn về chi phí, năng suất và tác động môi trường khiến ngành than Việt Nam chuyển dịch mạnh sang hầm lò sâu để đảm bảo bền vững dài hạn.
- Than lộ thiên có chi phí ban đầu thấp nhưng chi phí vận tải và môi trường tăng mạnh khi khai thác sâu, trong khi hầm lò đầu tư lớn nhưng giá thành ổn định lâu dài.
- Môi trường: lộ thiên gây ảnh hưởng lớn đến cảnh quan và diện tích chiếm đất, hầm lò thân thiện hơn với bề mặt và dễ kiểm soát ô nhiễm.
- Năm 2026, TKV chuyển dịch mạnh sang hầm lò sâu (dưới -175m, -300m) để thay thế các mỏ lộ thiên đã cạn kiệt hoặc quá sâu, với trữ lượng hầm lò 33,7 triệu tấn.
Contents
So Sánh Toàn Diện Than Lộ Thiên và Than Hầm Lò 2026
Chi phí khai thác: Đầu tư ban đầu thấp vs ổn định dài hạn
Bảng 1: So sánh chi phí khai thác than lộ thiên và hầm lò (dữ liệu 2026)
| Hạng mục | Than lộ thiên (Cọc Sáu – Đèo Nai) | Than hầm lò (dự án TKV) |
|---|---|---|
| Chi phí đầu tư ban đầu | 2.074,55 tỷ đồng cho công suất 2,7 triệu tấn/năm | Chưa công bố (đánh giá cao gấp 1,5-2 lần lộ thiên) |
| Chi phí vận hành (vận tải, bốc xúc, xử lý nước) | Tăng mạnh khi độ sâu -300m, chi phí vận tải chiếm tỷ trọng lớn | Ổn định hơn, tự động hóa giảm chi phí lao động |
| Chi phí hoàn nguyên môi trường | Cao, do chiếm diện tích lớn và tác động cảnh quan | Thấp hơn, ít ảnh hưởng bề mặt |
Bảng trên cho thấy than lộ thiên có ưu thế về chi phí đầu tư ban đầu, với dự án Cọc Sáu – Đèo Nai chỉ cần 2.074,55 tỷ đồng để đạt công suất 2,7 triệu tấn/năm. Tuy nhiên, khi mỏ khai thác sâu (đạt -300m), chi phí vận tải và xử lý nước thải tăng theo cấp số nhân, làm giảm biên lợi nhuận.
Ngược lại, than hầm lò đòi hỏi vốn đầu tư ban đầu rất lớn cho xây dựng hầm, mua máy móc và hệ thống thông gió, nhưng giá thành khai thác ổn định về lâu dài nhờ công nghệ tự động hóa. Chi phí hoàn nguyên môi trường của hầm lò thấp hơn đáng kể vì ít làm thay đổi cảnh quan bề mặt.
Năng suất và công suất: 2,7 triệu tấn/năm vs trữ lượng 33,7 triệu tấn
- Công suất khai thác hàng năm: Mỏ Cọc Sáu – Đèo Nai (lộ thiên) đạt 2,7 triệu tấn than nguyên khai/năm. Dự án hầm lò có trữ lượng 33,7 triệu tấn, với tuổi thọ 18 năm (kết thúc năm 2044), ước tính công suất trung bình khoảng 1,87 triệu tấn/năm.
-
Trữ lượng than: Lộ thiên tại Cọc Sáu – Đèo Nai sở hữu tổng trữ lượng 31,1 triệu tấn than nguyên khai.
Hầm lò có trữ lượng lớn hơn với 33,7 triệu tấn, cho thấy tiềm năng dài hạn.
- Tuổi thọ mỏ: Với công suất hiện tại, mỏ lộ thiên Cọc Sáu – Đèo Nai có tuổi thọ khoảng 11-12 năm (tính từ 2026). Hầm lò có tuổi thọ 18 năm, kéo dài hơn và ổn định hơn.
- Độ sâu khai thác: Lộ thiên Cọc Sáu – Đèo Nai khai thác ở độ sâu -300m, là mỏ lộ thiên sâu nhất Đông Nam Á. Hầm lò khai thác sâu từ -175m đến -300m, nhưng không ảnh hưởng trực tiếp đến bề mặt.
Tác động môi trường: Diện tích chiếm đất lớn vs kiểm soát ô nhiễm
Than lộ thiên gây tác động môi trường trực tiếp và nghiêm trọng. Phương thức này chiếm diện tích đất rất lớn để khai thác, bóc xúc, và lưu trữ đất đá. Tại mỏ Cọc Sáu – Đèo Nai với độ sâu -300m, quy mô khai trường rộng, dẫn đến phá hủy cảnh quan, gây bụi, tiếng ồn và sạt lở sườn mỏ.
Sau khi đóng cửa, chi phí hoàn nguyên môi trường rất cao, bao gồm trồng cây phục hồi, xử lý nước áp lực và ổn định sườn dốc. Trong khi đó, than hầm lò hầu hết hoạt động diễn ra dưới mặt đất, ảnh hưởng tối thiểu đến bề mặt.
Ô nhiễm bụi, nước thải và khí thải dễ kiểm soát tại các ống thông gió và công trình xử lý. Xu hướng năm 2026 là hướng tới “mỏ xanh, mỏ sạch” bằng tự động hóa, giảm thiểu cảnh quan bề mặt và tối ưu hóa quản lý chất thải.
An toàn lao động: Rủi ro trên bề mặt vs tự động hóa hầm lò
So sánh an toàn lao động giữa hai phương thức cho thấy rủi ro khác biệt. Than lộ thiên đối mặt với các nguy cơ từ thiết bị nặng như máy xúc, xe tải tự đổ, và sạt lở sườn mỏ, đặc biệt khi khai thác sâu -300m. Tai nạn giao thông nội bộ và rủi ro do thời tiết (mưa lớn gây sạt lở) cũng phổ biến.
Trong khi đó, than hầm lò có rủi ro đặc thù từ khí độc (metan), sạt lở hầm, ngập nước và nhiệt độ cao. Tuy nhiên, xu hướng tự động hóa mạnh mẽ giúp giảm thiểu số lượng người lao động trực tiếp trong lò, từ đó hạ thấp nguy cơ tử vong.
Công nghệ giám sát từ xa, hệ thống thông gió tự động và robot khai thác đang được TKV triển khai để hướng tới môi trường làm việc an toàn hơn. Sự hợp nhất Than Cọc Sáu và Than Đèo Nai cũng góp phần ổn định sản xuất và thu nhập cho người lao động, gián tiếp cải thiện an toàn.
Thực Trạng Khai Thác Tại Quảng Ninh: Mỏ Cọc Sáu – Đèo Nai Hợp Nhất
Quá trình hợp nhất Than Cọc Sáu và Than Đèo Nai từ 2024
Ngày 01/7/2024, Công ty CP Than Cọc Sáu chính thức hợp nhất với Công ty CP Than Đèo Nai, thành lập Công ty CP Than Đèo Nai – Cọc Sáu trực thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (TKV). Sáp nhập nhằm tinh gọn bộ máy tổ chức, điều hành, ổn định sản xuất kinh doanh và thu nhập cho người lao động.
Theo Báo Quảng Ninh và các báo cáo của TKV, việc hợp nhất còn chuẩn bị nền tảng cho giai đoạn chuyển đổi dần sang khai thác hầm lò tại các khu vực đã cạn kiệt hoặc quá sâu. Đây là bước chiến lược để duy trì năng lực sản xuất trong bối cảnh mỏ lộ thiên cạn kiệt.
Công suất 2,7 triệu tấn/năm và trữ lượng 31,1 triệu tấn
Bảng 2: Thông số kỹ thuật mỏ Cọc Sáu – Đèo Nai hợp nhất (2026)
| Chỉ tiêu | Giá trị |
|---|---|
| Công suất khai thác | 2,7 triệu tấn than nguyên khai/năm |
| Tổng trữ lượng than nguyên khai | 31,1 triệu tấn |
| Độ sâu khai thác | Khoảng -300m (so với mực nước biển) |
| Ghi chú | Mỏ lộ thiên sâu nhất Đông Nam Á; hợp nhất từ 01/7/2024 |
Mỏ Cọc Sáu – Đèo Nai sau hợp nhất trở thành một trong những mỏ lộ thiên lớn nhất Quảng Ninh với công suất 2,7 triệu tấn/năm. Tổng trữ lượng 31,1 triệu tấn cho phép mỏ vận hành thêm khoảng 11-12 năm nếu duy trì công suất. Độ sâu -300m là kỷ lục khu vực, minh họa quy mô khai trường và thách thức về chi phí vận tải, xử lý nước.
Tối ưu hóa vận hành sau hợp nhất: Tinh gọn bộ máy và ổn định sản xuất
- Tinh gọn bộ máy tổ chức, điều hành: Sau hợp nhất, Công ty CP Than Đèo Nai – Cọc Sáu cắt giảm các vị trí trùng lặp, sáp nhập phòng ban, nâng cao hiệu quả quản lý.
- Ổn định sản xuất kinh doanh và thu nhập người lao động: Việc hợp nhất giúp cân đối nguồn lực, duy trì công suất và bảo đảm việc làm, thu nhập ổn định cho công nhân.
- Sớm phê duyệt kết quả thẩm định: Đẩy nhanh tiến độ khai thác, tối ưu hóa hệ số bóc và sản lượng để đạt mục tiêu đề ra.
- Tối ưu hóa thiết bị và công suất: Tập trung nguồn lực vào các máy xúc, xe tải lớn hiện có, giảm chi phí vận hành so với trước khi hợp nhất.
Tại Sao Dự Án Hầm Lò Sâu Là Giải Pháp Cho Tương Lai?
Các dự án hầm lò sâu được khởi công từ 2024-2025
Tập đoàn TKV đã khởi công 5 dự án trọng điểm từ 2024-2025, trong đó tập trung phát triển các mỏ hầm lò sâu để thay thế dần các mỏ lộ thiên cạn kiệt. Dự án hầm lò tiêu biểu có trữ lượng 33,7 triệu tấn, dự kiến đưa lò chợ đầu vào hoạt động vào cuối năm 2025.
TKV cũng đẩy mạnh triển khai các dự án mỏ hầm lò sâu với độ sâu từ -175m đến -300m, ứng dụng công nghệ khai thác hiện đại, tự động hóa để nâng cao hiệu quả và giảm thiểu tác động môi trường. Đây là xu hướng tất yếu khi các mỏ lộ thiên tại Quảng Ninh dần cạn kiệt và chi phí vận tải, xử lý nước tăng cao.
Trữ lượng 33,7 triệu tấn và lộ trình phát triển đến 2044
Bảng 3: Thông số dự án hầm lò sâu của TKV
| Chỉ tiêu | Giá trị |
|---|---|
| Tổng trữ lượng than | 33,7 triệu tấn |
| Tuổi thọ mỏ | 18 năm (kết thúc năm 2044) |
| Công suất thiết kế tối đa | Chưa công bố cụ thể |
| Lộ trình | Dự kiến cuối 2025 đưa lò chợ đầu vào vận hành |
Dự án hầm lò sâu với trữ lượng 33,7 triệu tấn cho thấy tiềm năng lớn, với tuổi thọ 18 năm (kết thúc năm 2044), dài hơn so với mỏ lộ thiên Cọc Sáu – Đèo Nai. Công suất cụ thể chưa được công bố, nhưng dự kiến sẽ được thiết kế để đáp ứng nhu cầu than của TKV trong hai thập kỷ tới. Lộ trình khởi công 2024-2025 và đưa lò chợ đầu vào cuối 2025 thể hiện sự quyết tâm của TKV trong việc chuyển dịch sang khai thác sâu bền vững.
Lợi ích kinh tế – môi trường dài hạn: Bền vững hơn lộ thiên
- Giá thành ổn định: Chi phí khai thác hầm lò ít bị ảnh hưởng bởi yếu tố độ sâu, không phụ thuộc vào chi phí vận tải bề mặt như lộ thiên.
- Tuổi thọ dài: Với trữ lượng 33,7 triệu tấn và tuổi thọ 18 năm, hầm lò cung cấp nguồn cung ổn định lâu dài cho ngành than.
- Ít ảnh hưởng môi trường bề mặt: Hầu hết hoạt động diễn ra dưới đất, giảm thiểu chiếm đất, bụi, tiếng ồn và dễ kiểm soát ô nhiễm.
- Tự động hóa và mỏ xanh: Công nghệ tự động hóa giảm thiểu lao động trực tiếp, hướng tới môi trường làm việc an toàn và “mỏ sạch”.
- Chi phí hoàn nguyên thấp: Không cần phục hồi cảnh quan quy mô lớn như lộ thiên, tiết kiệm hàng nghìn tỷ đồng sau khi đóng cửa.
Như vậy, trong khi than lộ thiên (Cọc Sáu – Đèo Nai) đóng vai trò then chốt về sản lượng ngắn hạn, hầm lò là xu hướng tất yếu cho sự bền vững về kinh tế và môi trường của ngành than Việt Nam vào năm 2026.
Mỏ lộ thiên Cọc Sáu – Đèo Nai với độ sâu -300m là sâu nhất Đông Nam Á, nhưng chi phí vận tải và xử lý nước tăng mạnh. Hành động cụ thể: Công ty CP Than Đèo Nai – Cọc Sáu cần xây dựng lộ trình chuyển đổi rõ ràng từ lộ thiên sang hầm lò tại các khu vực đã cạn kiệt hoặc quá sâu, ưu tiên đầu tư công nghệ tự động hóa để giảm chi phí và tác động môi trường. Để hiểu rõ hơn về ngành than và các dự án chuyển đổi, người đọc có thể tham khảo thêm về công nghệ than sạch, công nghệ khai thác lộ thiên hiện đại, an toàn hầm lò, vai trò năng lượng than, quy trình chế biến than, và than đá trong sản xuất điện.
