Năng lượng than đóng vai trò trụ cột trong an ninh năng lượng quốc gia năm 2026, cung cấp nhiên liệu chính cho điện lực khi các nguồn năng lượng tái tạo đang trong giai đoạn chuyển dịch và chưa đủ ổn định. Trong bối cảnh đó, Tập đoàn Công nghiệp Than và Khoáng sản Việt Nam (TKV), hay còn gọi là Công ty VINACOMIN, và các đơn vị thành viên như Than Cọc Sáu (TC6) tiếp tục là lực lượng nòng cốt đảm bảo nguồn cung ổn định cho các nhà máy nhiệt điện. Bài viết phân tích vai trò then chốt của than, các mục tiêu sản xuất – tiêu thụ cụ thể cho năm 2025-2026 và chiến lược chuyển dịch xanh mà ngành than đang triển khai.
- Than vẫn là nguồn năng lượng chiến lược, không thể thay thế trong ngắn hạn, đảm bảo ổn định hệ thống điện quốc gia.
- TKV đặt mục tiêu sản xuất 3,41 triệu tấn than nguyên khai và tiêu thụ 4,674 triệu tấn trong tháng 3/2026, thể hiện nỗ lực đáp ứng nhu cầu nội địa.
- Ngành than đang chuyển dịch mạnh mẽ sang kinh tế xanh, với mục tiêu phát thải ròng bằng 0 thông qua công nghệ sạch và cơ giới hóa.
Contents
Vai trò trụ cột của than trong an ninh năng lượng quốc gia 2026
Than là trụ cột không thể thay thế trong an ninh năng lượng ngắn hạn
Năng lượng than tiếp tục đóng vai trò nền tảng trong an ninh năng lượng Việt Nam năm 2026. Khi các nguồn năng lượng tái tạo như điện mặt trời và điện gió đang trong quá trình chuyển dịch và còn nhiều biến động, than cung cấp nguồn điện ổn định, có thể vận hành liên tục. Điều này đặc biệt quan trọng vào mùa khô khi thủy điện giảm sản lượng.
Các nhà máy nhiệt điện than là “bệ phóng” cho hệ thống điện quốc gia, đảm bảo cung cấp điện trong các giờ cao điểm. Theo đánh giá, năng lượng than đóng vai trò trụ cột, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia năm 2026, cung cấp nhiên liệu chính cho điện lực khi các nguồn năng lượng tái tạo đang chuyển dịch (AI Overview). Trong đó, Than Cọc Sáu (TC6) đóng góp quan trọng thông qua khai thác lộ thiên, cung cấp than chất lượng cho các nhà máy nhiệt điện lớn, đặc biệt là vào các mùa khô, cao điểm (AI Overview).
Tập đoàn Công nghiệp Than và Khoáng sản Việt Nam (TKV) cũng giữ vững vai trò là một trong những trụ cột bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia (nangluongsachvietnam.vn). Sự ổn định của than giúp hệ thống điện quốc gia vận hành trơn tru, giảm thiểu rủi ro mất điện trên diện rộng.
Bộ Chính trị và Nghị quyết 70: Khung pháp lý cho vai trò của than đến 2045
Nghị quyết số 70 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã xác lập rõ vai trò then chốt của than trong cơ cấu năng lượng (doanhnghiep.quangninh.gov.vn). Văn bản này khẳng định than là nguồn năng lượng chiến lược, phải được khai thác và sử dụng hiệu quả để đảm bảo an ninh năng lượng dài hạn. Tập đoàn Công nghiệp Than và Khoáng sản Việt Nam (TKV) là đơn vị chủ lực thực hiện các mục tiêu này, đặt ra lộ trình sản xuất và tiêu thụ than cụ thể.
Nghị quyết 70 cũng mở đường cho các doanh nghiệp như Than Cọc Sáu (TC6) tiếp tục mở rộng khai thác, đồng thời yêu cầu chuyển dịch sang công nghệ sạch. Khung pháp lý này cung cấp sự ổn định cho ngành than, cho phép đầu tư dài hạn vào cả sản xuất truyền thống và công nghệ xanh.
So sánh với nguồn năng lượng tái tạo: Than vẫn là lựa chọn chiến lược trong giai đoạn chuyển dịch
Các nguồn năng lượng tái tạo như điện mặt trời, điện gió và sinh khối đang phát triển nhanh nhưng vẫn gặp nhiều thách thức về tính ổn định và khả năng tích trữ. Trong khi đó, nhà máy nhiệt điện than có thể vận hành 24/7, cung cấp điện cho lưới điện quốc gia ngay cả khi các nguồn tái tạo không đủ. Than là nhiên liệu chính cho các nhà máy nhiệt điện lớn, và than đá trong sản xuất điện chiếm tỷ lệ đóng góp quan trọng trong cơ cấu điện quốc gia, đặc biệt vào mùa khô, cao điểm khi nhu cầu điện tăng cao (AI Overview).
Dữ liệu cho thấy nhu cầu than tiêu thụ trong nước năm 2025 lên tới 50 triệu tấn, phản ánh sự phụ thuộc lớn của nền kinh tế vào than (vinacomin.vn). Mục tiêu tiêu thụ than trong tháng 3/2026 đạt 4,674 triệu tấn tiếp tục cho thấy nhu cầu ổn định (doanhnghiep.quangninh.gov.vn). Trong giai đoạn chuyển dịch, than vẫn là lựa chọn chiến lược vì thời gian xây dựng các nhà máy nhiệt điện than nhanh hơn nhiều so với các dự án năng lượng tái tạo quy mô lớn, và có thể đáp ứng nhu cầu điện tăng trưởng hàng năm.
Mục tiêu sản xuất và tiêu thụ than năm 2025-2026: Kế hoạch chi tiết của TKV
Bảng so sánh mục tiêu sản xuất và tiêu thụ than giai đoạn 2025-2026
Dựa trên kế hoạch sản xuất và tiêu thụ than của Tập đoàn Công nghiệp Than và Khoáng sản Việt Nam (TKV), bảng sau đây so sánh các chỉ tiêu chính cho năm 2025 và 2026:
| Chỉ tiêu | Mục tiêu 2025 | Mục tiêu 2026 | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Than nguyên khai (triệu tấn) | Chưa công bố | 3,41 | Mục tiêu tháng 3/2026 |
| Than sạch (triệu tấn) | 36,85 | Chưa công bố | |
| Than cho điện (triệu tấn) | 35,09 | Chưa công bố | |
| Bốc xúc đất đá (triệu m³) | Chưa công bố | 12,6 | Mục tiêu tháng 3/2026 |
| Tiêu thụ than (triệu tấn) | 50 | 4,674 | Mục tiêu tháng 3/2026 |
Các số liệu cho thấy năm 2025, TKV tập trung vào sản xuất than sạch với mục tiêu 36,85 triệu tấn, trong đó 35,09 triệu tấn dùng cho điện lực, và tiêu thụ tổng cộng 50 triệu tấn. Sang tháng 3/2026, mục tiêu than nguyên khai đạt 3,41 triệu tấn và tiêu thụ 4,674 triệu tấn, cho thấy nỗ lực duy trì sản lượng ổn định. Tuy nhiên, mục tiêu cụ thể cho cả năm 2026 về than sạch và than cho điện chưa được công bố, có thể sẽ được điều chỉnh theo tình hình thị trường.
Phân tích xu hướng: Tăng trưởng sản xuất trong nước và giảm phụ thuộc nhập khẩu
- Tập trung sản xuất trong nước: Đẩy mạnh khai thác than trong nước là nhiệm vụ chiến lược, giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu trong bối cảnh xung đột địa chính trị (AI Overview).
- Mục tiêu sản xuất cụ thể: Kế hoạch tháng 3/2026, TKV đặt mục tiêu than nguyên khai sản xuất 3,410 triệu tấn và tiêu thụ 4,674 triệu tấn, chủ yếu trong nước (vinacomin.vn, doanhnghiep.quangninh.gov.vn).
- Áp lực chi phí: Giá nhiên liệu biến động khó lường, buộc ngành than phải tối ưu hóa vận hành để giảm giá thành (AI Overview, happyvietnam.vnanet.vn).
- Nhu cầu nội địa cao: Mục tiêu tiêu thụ than năm 2025 đạt 50 triệu tấn cho thấy sự phụ thuộc lớn của nền kinh tế vào than (vinacomin.vn). Việc lựa chọn phương pháp khai thác phụ thuộc vào điều kiện địa chất, và so sánh toàn diện giữa than lộ thiên và than hầm lò cho thấy mỗi phương pháp có ưu nhược điểm riêng.
Các xu hướng này cho thấy TKV đang chủ động đáp ứng nhu cầu nội địa, đồng thời thích ứng với thách thức thị trường. Việc tăng cường sản xuất trong nước không chỉ đảm bảo an ninh năng lượng mà còn giảm rủi ro từ nhập khẩu, đặc biệt trong bối cảnh giá cả quốc tế bất ổn.
Chuyển dịch từ kinh tế nâu sang xanh: Giải pháp bền vững cho ngành than 2026
Chiến lược chuyển đổi sang kinh tế xanh: Mục tiêu phát thải ròng bằng 0
- Chuyển đổi từ kinh tế nâu sang xanh: Ngành than đang áp dụng công nghệ hiện đại như công nghệ than sạch và thu giữ carbon để giảm phát thải ròng về mức “0” (AI Overview).
- Trọng tâm của TKV: Tập đoàn xác định an ninh năng lượng vững bền là trọng tâm trong giai đoạn 2026-2030 (vneconomy.vn).
- Hướng dẫn từ Nhà nước: Nghị quyết 70 của Bộ Chính trị nhấn mạnh yêu cầu chuyển dịch sang kinh tế xanh, đặt ra lộ trình cho ngành than (doanhnghiep.quangninh.gov.vn).
Chiến lược này không chỉ đáp ứng yêu cầu môi trường mà còn giúp ngành than duy trì vai trò trong an ninh năng lượng lâu dài. Bằng cách đầu tư vào công nghệ sạch, ngành than có thể giảm tác động môi trường trong khi vẫn cung cấp nhiên liệu ổn định.
Giải pháp cụ thể: Cơ giới hóa, xanh hóa mỏ và cải thiện an toàn lao động
- Đầu tư máy móc hiện đại: TC6 tập trung đầu tư máy móc hiện đại trong khai thác lộ thiên, bao gồm các công nghệ khai thác than lộ thiên hiện đại để tăng năng suất, bảo vệ môi trường và giảm tác động đến xung quanh (AI Overview).
- Ứng dụng công nghệ năm 2026: TC6 tiếp tục đẩy mạnh bốc xúc đất đá, áp dụng công nghệ nâng cao hiệu quả, đồng thời cải thiện đời sống công nhân và đảm bảo an toàn lao động thông qua công nghệ giám sát và phòng chống sự cố (AI Overview).
-
Gắn tăng năng suất với thu nhập: Ngành than phải kết hợp tăng năng suất với tăng thu nhập và cải thiện điều kiện làm việc cho công nhân (nangluongsachvietnam.vn).
Sản xuất than sạch thông qua quy trình chế biến than tiên tiến cũng góp phần nâng cao giá trị và giảm tác động môi trường.
Các giải pháp này nhằm xanh hóa hoạt động khai thác, từ đó giảm phát thải và nâng cao hình ảnh ngành than. Đồng thời, cải thiện an toàn lao động và đời sống công nhân giúp giữ chân người lao động, nâng cao hiệu quả sản xuất.
Thách thức chi phí và tối ưu vận hành trong môi trường thị trường biến động
- Áp lực từ giá nhiên liệu: Giá nhiên liệu biến động do xung đột quốc tế, buộc ngành than phải tối ưu hóa vận hành, siết chặt kỷ luật và nâng cao năng suất để giảm giá thành sản xuất (AI Overview).
- Tiết kiệm nhiên liệu: Chi phí nhiên liệu chiếm tỷ trọng lớn trong sản xuất, nên ngành than phải tìm giải pháp tiết kiệm nhiên liệu để giảm chi phí (happyvietnam.vnanet.vn).
- Tối ưu vận hành toàn diện: Các doanh nghiệp như TC6 phải thích ứng với biến động thị trường bằng cách tối ưu hóa mọi khâu từ khai thác đến vận chuyển, đồng thời siết chặt quản lý (happyvietnam.vnanet.vn).
Trong môi trường giá cả bất ổn, việc kiểm soát chi phí là yếu tố sống còn. TKV và các đơn vị thành viên phải liên tục cải tiến quy trình, áp dụng công nghệ tiết kiệm năng lượng và nâng cao hiệu quả sử dụng nhiên liệu để duy trì lợi thế cạnh tranh.
Tóm lại, năng lượng than vẫn giữ vai trò không thể thay thế trong an ninh năng lượng Việt Nam năm 2026, đặc biệt khi các nguồn tái tạo còn trong giai đoạn chuyển dịch và chưa đủ ổn định. Tuy nhiên, áp lực môi trường và chi phí đòi hỏi ngành than phải chuyển dịch mạnh mẽ sang kinh tế xanh.
Để cân bằng giữa an ninh năng lượng và phát triển bền vững, TKV và TC6 cần tiếp tục đầu tư vào công nghệ sạch, cơ giới hóa và nâng cao năng suất lao động. Hành động cụ thể ngay là triển khai các dự án xanh hóa mỏ và tối ưu hóa quy trình sản xuất, đồng thời tuân thủ các mục tiêu phát thải ròng bằng 0.
